Mô hình pho mát Thụy Sĩ về nguyên nhân tai nạn là mô hình được sử dụng để phân tích rủi ro và quản lý rủi ro, trong rất nhiều lĩnh vực bao gồm an toàn hàng không, kỹ thuật, chăm sóc sức khỏe, … và cả trong xây dựng. Nó ví con người như hệ thống nhiều lát pho mát Thụy Sĩ xếp chồng lên nhau, mà trên mỗi lớp đều có lỗ hổng. Việc nghiên cứu và phân tích mô hình này có thể giúp xác định lỗi sai nhằm đưa ra phương án giảm thiểu sai sót của con người một cách hiệu quả.

Hôm nay, hãy cùng EI Industrial tìm hiểu về mô hình thú vị này nhé.

Nguyên nhân gây ra tai nạn tại nơi làm việc

Nguyên nhân nào gây ra tai nạn tại nơi làm việc? Đây là câu hỏi mà không chỉ được đặt ra trong ngành xây dựng, mà ở tất cả các ngành công nghiệp khác trong một thời gian dài. Có rất nhiều nghiên cứu về vấn đề này, “Mô hình pho mát Thụy Sĩ” (Swiss Cheese Model) được đề xuất bởi James Reason nhằm xem xét, đánh giá các nguyên nhân xảy ra tai nạn là một trong số đó.

Swiss cheese model
Mô hình Pho mát Thụy Sĩ

Mô hình này xem xét các giao thức bảo vệ và an toàn nhiều lớp mà một ngành công nghiệp áp dụng. Trong đó các miếng pho mát đại diện cho các lớp “phòng thủ” với các lỗ đại diện cho lỗi của con người, sự quản lý yếu kém hoặc các sự cố không thể lường trước được. Mặc dù có nhiều lớp “phòng thủ” nằm giữa các nguy cơ và tai nạn, nhưng khi các lỗ hổng trên mỗi lớp được căn chỉnh trùng nhau, chúng sẽ khiến tai nạn xảy ra. Tuy đây là một mô hình lý thuyết hữu ích nhưng nó chỉ thường được sử dụng trong các lĩnh vực hàng không, y tế, quản lý rủi ro và kỹ thuật. Trong khi với thực tế của ngành xây dựng, rõ ràng là nên áp dụng “Mô hình Pho mát Thụy Sĩ” để giảm thiểu tai nạn.

Theo thống kê, xây dựng là một trong những ngành có khả năng xảy ra thương tích và tử vong tại nơi làm việc cao nhất. Con số này không hề giảm mặc dù sự ra đời của công nghệ an toàn mới và mức độ nhận thức về các mối nguy hiểm trong công việc được nâng cao. Các quy trình an toàn được đưa ra trong các buổi đào tạo, nhưng dường như thiếu việc phân tích và ngăn chặn các nguy cơ ngay từ ban đầu. Bằng cách sử dụng “Mô hình Pho mai Thụy Sĩ”, rõ ràng có rất nhiều lỗ hổng ngay từ ban đầu ở nhiều cấp độ và nhiều khía cạnh khác nhau, khiến cho tai nạn xảy ra là vấn đề không thể tránh khỏi.

Việc chúng ta cần làm là “chèn thêm các lớp pho mát vào hệ thống”, để chữa lỗi một cách hiệu quả nhất, và không để các lỗi có nguy cơ nằm trên một quỹ đạo.

Mối quan hệ giữa vấn đề an toàn và năng suất xây dựng

Trong xây dựng, không sai khi nói rằng năng suất chiếm vị trí tối cao. Chỉ có đảm bảo năng suất mới có thể giữ chi phí trong phạm vi ngân sách và đáp ứng tiến độ dự án đang đè nặng trong một ngành vốn tiềm ẩn nhiều yếu tố khó kiểm soát này.

Mối quan hệ giữa vấn đề an toàn và năng suất xây dựng
Mối quan hệ giữa vấn đề an toàn và năng suất xây dựng

Thời tiết, sự cố thiết bị và tình trạng thiếu nhân công là không thể kiểm soát. Tuy nhiên trong hầu hết các trường hợp, sự an toàn có thể kiểm soát được. Mặc dù an toàn có thể được kiểm soát, nhưng nếu tai nạn (sự không an toàn) xảy ra thì lại trở thành yếu tố không kiểm soát được. Khi đó, nó sẽ làm chậm mọi thứ, tiến độ dự án, tốn thêm chi phí điều trị, sửa chữa, và do đó chắc chắn là ảnh hưởng đến năng suất xây dựng.

Khi nhìn qua ống kính của “Mô hình Pho mát Thụy Sĩ”, thì việc ưu tiên năng suất là một trong những nguyên nhân lớn nhất dẫn đến sự không an toàn. Thiếu đào tạo, không tuân thủ PPE và giao tiếp không hiệu quả là những nguyên nhân được nhắc đến nhiều hơn trong các vụ tai nạn an toàn, nhưng ngay cả những điều này cũng liên quan đến việc ưu tiên năng suất. Không có lỗ nào trên các lát pho mát lớn hơn lỗ này.

Mặc dù vậy, nhiều nghiên cứu vẫn tiếp tục chứng minh mối quan hệ tích cực giữa an toàn và năng suất. Các công trường đề cao sự an toàn sẽ có năng suất cao hơn. Nó cũng tiết kiệm chi phí hơn vì tai nạn tại nơi làm việc thường phải tốn rất nhiều ngân sách. Khi số lượng người bị thương tại công trường tiếp tục tăng, các dự án có thể sẽ phải trì hoãn, và điều này chắc chắn vượt ngân sách ban đầu của bạn.

Một nghiên cứu của McKinsey & Company (một công ty về tư vấn quản lý toàn cầu) năm 2016 cho thấy rằng các dự án lớn liên quan đến nhiều loại tài sản phải mất 20% thời gian để hoàn thành và vượt ngân sách lên đến 80%. Trong khi lợi nhuận tài chính cho các nhà thầu vẫn thấp. Do đó, thúc đẩy mối quan hệ giữa an toàn, kinh tế và năng suất đóng vai trò rất quan trọng trong ngành xây dựng.

Từ ống kính của “Mô hình Pho mát Thụy Sĩ”

Xây dựng là một ngành công nghiệp khó quản lý để đảm bảo an toàn. Trên công trường, các nhà thầu đến và đi khi các dự án tiến triển và môi trường công trường thay đổi. Việc cho phép người lao động tiếp cận với công nghệ an toàn và giám sát các chuyển động tại chỗ bằng máy bay không người lái là chưa đủ để đạt được mức độ biến động cơ bản cần thiết để thực sự làm cho ngành an toàn hơn.

Một trong những nguyên nhân hàng đầu là không tuân thủ PPE (Thiết bị bảo hộ cá nhân ). Bất chấp số lượng thương tích và nhận thức về sức mạnh của thiết bị bảo vệ cá nhân, việc không tuân thủ PPE vẫn tiếp tục diễn ra. Ý thức của nhân viên trong việc không đặt an toàn lên hàng đầu, cảm thấy thiếu sự thoải mái khi mặc đồ bảo hộ, hoặc thiết bị bảo hộ làm chậm khả năng làm việc của họ, và thiếu sự khuyến khích từ cấp trên là những lý do khiến PPE bị coi nhẹ. Việc đào tạo thích hợp, sự sẵn có của PPE tại công trường và sự khuyến khích của quản lý cấp trên là rất quan trọng trong việc khuyến khích người lao động thực sự mặc thiết bị bảo hộ của họ. Quan trọng là ưu tiên an toàn ở cấp cao hơn của công trình, an toàn cần phải được thực hiện hàng ngày bởi tất cả mọi người trong công việc.

Từ ống kính của “Mô hình Pho mát Thụy Sĩ”
Từ ống kính của “Mô hình Pho mát Thụy Sĩ”

Tuy nhiên, không phải tất cả mọi tai nạn đều có thể phòng tránh bằng PPE. “Fatal Four” trong xây dựng (ngã – điện giật – bị vật thể va đập – bị thiết bị nghiền nát) sẽ lớn hơn PPE. Do đó, không thể chỉ phụ thuộc vào công nghệ và thiết bị an toàn để ngăn chặn những sự cố đe dọa tính mạng này. Mà thay vào đó, các lớp “phòng thủ” cần được cập nhật với ít lỗ hổng hơn, và ngành xây dựng cần phải điều chỉnh hoàn toàn cách giải quyết vấn đề an toàn.

Kết

Thông qua “Mô hình Pho mát Thụy Sĩ”, có thể thấy rằng an toàn cần phải là vấn đề tiên quyết được ưu tiên hàng đầu của ngành xây dựng. An toàn phải là trung tâm của tất cả các quá trình, đến mức không thể đưa ra bất cứ quyết định nào nếu không có sự an toàn.

Thiết bị công nghệ an toàn là một bổ sung tuyệt vời để nâng cao tính an toàn trong công việc nhưng các sản phẩm tích hợp an toàn và năng suất mới là thứ sẽ thực sự đóng góp vào cách ngành công nghiệp sử dụng công nghệ an toàn. Do đó, cần tạo ra một chiếc “ô an toàn” bao phủ lên tất cả, đó mới là điều mà ngành xây dựng nên hướng tới.

———————————————

THAM KHẢO

The Swiss Cheese Model: A Construction Safety Analysis