Đại dịch COVID-19 đã và đang gây ra sự chao đảo và bất ổn của nhiều ngành nghề trong nền kinh tế thị trường hiện nay. Hàng hóa ứ đọng, thiếu hụt nguyên vật liệu sản xuất hay cầu nhiều nhưng không có thị trường để xuất đi. Một trong những vấn đề “nổi cộm” và dễ dàng nhận thấy đó là sự cấp thiết đổi mới trong chuỗi cung ứng toàn cầu. 

Trung Quốc từ lâu đã và đang đóng vai trò tối trọng khi được xem là nguồn cung chính nguyên vật liệu và “công xưởng” của thế giới. Tuy nhiên, đại dịch COVID-19 ập đến đã khiến các doanh nghiệp cân nhắc vấn đề tái cấu trúc chuỗi cung ứng để không phụ thuộc hoàn toàn vào Trung Quốc, cũng như tránh những rủi ro không lường trước từ việc chỉ có một nguồn cung ứng duy nhất.

Nguồn: Tạp Chí Công Thương

Xu hướng tái cấu trúc và dịch chuyển chuỗi cung ứng ra ngoài Trung Quốc 

Giảm thiểu rủi ro về nguồn cung nguyên vật liệu và sản xuất 

Đại dịch COVID-19 đã gây ra sự “xáo trộn” về chuỗi cung ứng nguyên vật liệu và sản xuất trên toàn cầu – đặc biệt là tại Trung Quốc. Hàng ngàn ca bệnh có tốc độ lây lan nhanh chóng đã khiến Trung Quốc ban hành lệnh giãn cách xã hội dẫn đến chuỗi cung ứng bị ùn tắc và mất kiểm soát. Nhiều doanh nghiệp trên toàn cầu đã và đang lên kế hoạch dịch chuyển chuỗi cung ứng ra ngoài Trung Quốc hoặc đưa về quê nhà. 

Bên cạnh xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng và sản xuất ra khỏi Trung Quốc, các doanh nghiệp cũng có kế hoạch tái cấu trúc lại chuỗi trên toàn cầu nhằm phân tán rủi ro và thiệt hại. Thay vì tập trung việc đặt hàng nguyên phụ liệu, linh kiện, các thiết bị công nghiệp phụ trợ tại một quốc gia, các nước có thể đa dạng hóa nguồn cung ở các nước khác nhau nhưng không kéo theo dịch chuyển vốn đầu tư và sản xuất. 

Ngành công nghiệp năng lượng chịu áp lực khi phụ thuộc vào Trung Quốc
Ngành công nghiệp năng lượng chịu áp lực khi phụ thuộc vào Trung Quốc (Nguồn: Năng lượng Việt Nam Online)

Nhiều lĩnh vực đã chịu nhiều áp lực nghiêm trọng vì phụ thuộc nhiều vào nền kinh tế Trung Quốc như dược phẩm, nông nghiệp và năng lượng. Tuy nhiên, các doanh nghiệp hiện tại và tương lai dần hướng đến những quốc gia có tiềm năng phát triển và đa dạng hóa chuỗi cung ứng như Việt Nam, Ấn Độ, Bangladesh, Thổ Nhĩ Kỳ hoặc như Brazil. Đây thực sự là cơ hội cho các quốc gia có thể nhận được nguồn vốn FDI cao, mở rộng năng lực sản xuất và khả năng cung ứng toàn cầu. 

Tối ưu hóa chi phí sản xuất 

Bên cạnh mục đích giảm thiểu rủi ro nguồn cung, một số quốc gia có xu hướng dịch chuyển sang các nước khác để tối ưu hóa chi phí sản xuất hoặc đưa về quê nhà. Quy trình sản xuất các cấu phần thượng nguồn gắn với công nghiệp cao được ưu tiên đưa về nước. Trong khi đó, các cấu phần hạ nguồn đòi hỏi trình độ tay nghề thấp như gia công, lắp ráp,…sẽ được dịch chuyển sang nước khác với nguồn nhân công giá rẻ và dễ dàng tìm kiếm. 

Các chuyên gia người Nhật trong một xưởng sản xuất
Các chuyên gia người Nhật trong một xưởng sản xuất (Nguồn: MK Group)

Một số ngành công nghiệp đã bắt đầu “rục rịch” chuẩn bị cho các bước dịch chuyển lớn như dệt may, cung cấp phụ tùng, linh kiện, trang thiết bị y tế, dược phẩm, năng lượng hay thiết bị điện tử viễn thông,…

Việc dịch chuyển chuỗi cung ứng ra ngoài Trung Quốc liệu có khả thi? 

Thực tiễn hậu quả từ đại dịch COVID-19 đã tạo nên làn sóng các doanh nghiệp ồ ạt “tháo chạy” khỏi Trung Quốc để giảm thiểu rủi ro về kinh tế? Mục tiêu tối ưu hóa lợi nhuận và sản xuất, sử dụng hiệu quả chi phí cũng như phát triển khoa học công nghệ càng thúc đẩy xu hướng này hơn. Nhưng liệu kế hoạch đó có khả thi và nhanh chóng thực hiện? 

Dù rằng đại dịch COVID-19 đã phơi bày những điểm yếu khi phụ thuộc quá nhiều vào Trung Quốc, nhưng không thể phủ nhận vai trò và vị thế mạnh mẽ của Trung Quốc trên thị trường sản xuất và cung ứng. Theo thông tin từ Phòng Thương mại Mỹ, Nhật Bản, Liên minh Châu Âu (EU) tại Trung Quốc, hơn 70% số doanh nghiệp Mỹ ở Trung Quốc và 90% số doanh nghiệp Nhật Bản ở miền Đông Trung Quốc chưa có kế hoạch rút khỏi Trung Quốc. 

Trung Quốc vẫn đang phát huy vượt trội về năng lực sản xuất, quy mô thị trường, mạng lưới chuỗi cung ứng đa dạng và chặt chẽ. Ngoài ra, ngành công nghiệp phụ trợ phát triển bởi nguồn nhân công có kỹ năng cùng với cơ sở hạ tầng hiện đại càng làm cho Trung Quốc giữ vững vị thế “đắt giá” trên toàn cầu. 

Foxxonn đang chuyển dây chuyền sản xuất iPad và MacBook từ Trung Quốc sang Việt Nam
Foxxonn đang chuyển dây chuyền sản xuất iPad và MacBook từ Trung Quốc sang Việt Nam (Nguồn: nhadautu.vn)

Nhằm thực hiện chiến lược “giữ chân” các doanh nghiệp và nhà đầu tư, Trung Quốc đã thực hiện nhiều giải pháp mạnh mẽ để hỗ trợ và tăng cường khả năng cạnh tranh hiệu quả. Ban hành các chính sách ưu đãi đặc biệt đối với các tập đoàn đa quốc gia, điều chỉnh Luật Đầu Tư cũng như tăng cường hợp tác kinh tế khu vực như Đông Bắc Á, ASEAN+1, ASEAN+3,…

Các doanh nghiệp đã và đang làm gì cho việc dịch chuyển chuỗi cung ứng ra ngoài Trung Quốc? 

Các doanh nghiệp được quan tâm hàng đầu trong chuỗi dịch chuyển ra ngoài Trung Quốc là  các “ông lớn” trong mảng công nghệ vốn đòi hỏi tay nghề cao. Cụ thể, các công ty nhà máy lắp ráp linh kiện điện thoại cho Apple đã nhắm đến nhiều quốc gia khác như Việt Nam, Bangladesh, Ấn Độ hay Indonesia. 

Nhà máy lắp ráp Iphone Pegatron đã thực hiện việc mở rộng và đa dạng hóa hoạt động sản xuất tại quê nhà Đài Loan. Ngoài nhà máy đã được đưa vào hoạt động năm 2019 tại Indonesia, công ty cũng dự định thiết lập một nhà máy khác tại Việt Nam vào năm 2021. Chưa dừng lại tại đó, Pegatron đang tiếp tục xem xét khả năng tăng cường thêm một nhà máy tại Ấn Độ một ngày không xa. Việc đa dạng hóa hoạt động sản xuất để tăng nguồn cung ứng thực sự là xu hướng phát triển dài hạn, bền vững và hạn chế khá nhiều rủi ro. 

Nguồn: Diễn Đàn Kinh Tế 

Ngoài Pegatron, một đối tác sản xuất khác của Apple cũng đã lên kế hoạch định hình lại chuỗi cung ứng trước COVID-19 và những “kịch bản” khó mà lường trước – công ty Wistron. Wistron dự định chi ra 1 tỷ USD cho chiến lược mở rộng sản xuất trong năm nay và năm tới. Trước đó, họ sẽ dịch chuyển 50% công suất sản xuất ra khỏi Trung Quốc và dự kiến mở rộng sang Ấn độ, Việt Nam cùng với Mexico. 

Ngoài các công ty chuyên cung ứng linh kiện và sản phẩm cho Apple, một số tập đoàn và doanh nghiệp ở các ngành nghề khác cũng đang “xoay mình” dịch chuyển khỏi Trung Quốc vì các loại thuế quan khá cao. Nhà sản xuất thiết bị kiểm soát ô nhiễm Pentair Plc hay công ty cung cấp sản phẩm kiểm soát thời tiết Lennox International Inc. Hãng thiết bị chăm sóc sức khỏe và chiếu sáng Hà Lan Philips hay hãng sản xuất thiết bị điện năng Vicor Corp. 

CEO của Philips
CEO của Philips (Nguồn: vneconomy.vn)

Việc di dời nhà máy hay cơ sở sản xuất đối với các tập đoàn này không phải là vấn đề lớn bằng các loại thuế mà họ bị áp xuống đối với lượng hàng nhập khẩu từ Trung Quốc. Các doanh nghiệp này đã và đang kiến nghị với chính phủ Mỹ về việc miễn trừ hoặc giảm thuế đối với các mặt hàng không thể tìm được linh kiện hay sản phẩm thay thế từ Trung Quốc.

Hẳn Việt Nam và một số nước Đông Nam Á khác xem đây là cơ hội cực kỳ thuận lợi để thu hút nguồn vốn FDI và mở rộng năng lực sản xuất trong nước. Bên cạnh đó, Việt Nam với thành tích chống dịch tuyệt vời đã nâng cao uy tín với bạn bè thế giới như một điểm đến an toàn và tiềm năng. Khả năng kháng chịu hiệu quả và thích nghi tốt với những biến động toàn cầu là những điểm sáng cần phát huy. 

Tuy nhiên, không chỉ có cơ hội mà còn rất nhiều thách thức chúng ta sẽ phải đối mặt trong chuỗi dịch chuyển toàn cầu này. Vậy cơ hội, thách thức và những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam để chuẩn bị cho sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng này là gì? 

Hãy đón chờ trong bài viết sau nhé.

Nguồn tư liệu:

8 CÔNG TY LỚN SẴN SÀNG RỜI TRUNG QUỐC VÌ CHIẾN TRANH THƯƠNG MẠI

LÀN SÓNG CHUYỂN CHUỖI CUNG ỨNG RA KHỎI TRUNG QUỐC BẮT ĐẦU ĐẨY NHANH