Chuỗi cung ứng Việt Nam từng bước hồi phục hậu COVID-19 làn sóng thứ 4

Thành phố Hồ Chí Minh (Tp.HCM) mở cửa trở lại khiến nhiều doanh nghiệp vui buồn lẫn lộn. Trong đó có Stanley Furniture, một công ty sản xuất đồ nội thất của Mỹ, đặt nhà máy tại Khu Công nghiệp Đồng An 2, Bình Dương.

Như hàng ngàn nhà sản xuất khác, Stanley Furniture bị ảnh hưởng nặng nề bởi tình trạng “đóng cửa” của Tp.HCM và các tỉnh lân cận do COVID-19. Mở cửa đồng nghĩa với các dây chuyền sản xuất của họ có thể hoạt động trở lại, nhưng hàng hóa vẫn bị kẹt trong kho do chi phí vận toàn cầu tăng vọt.

Tái sản xuất hậu COVID-19 – Khó khăn chồng chất khó khăn

Chưa dừng lại đó, vẫn còn nhiều thách thức mà các doanh nghiệp như Stanley Furniture phải đối mặt. Đầu tiên là nguy cơ thiếu hụt nhân công khi người lao động vẫn tiếp tục rời khỏi Tp.HCM. Tiếp đến là nguy cơ phải ngừng hoạt động nếu virus lây lan trở lại. Nghiêm trọng không kém là làn sóng các nhà đầu tư chuyển sang Trung Quốc để giảm tác động và chi phí liên quan đến việc phòng chống, ngăn ngừa COVID-19.

Nhân công rời TP.HCM sau khi lệnh giãn cách Covid được nới lỏng

Trong bối cảnh đó, dù đã mở lại cơ sở sản xuất, Stanley Furniture cũng không cách nào đáp ứng các đơn hàng nội thất của họ. Bởi khác với những ngành nghề khác, lĩnh vực hoạt động của Stanley Furniture rõ ràng không phù hợp với xu hướng làm việc tại nhà – vốn đã thúc đẩy nhiều đơn hàng xuất khẩu đồ gỗ và điện tử của Việt Nam trong thời gian gần đây. 

Chủ tịch Walter Blocker cho biết “Chúng tôi có rất nhiều đơn hàng đồ gỗ nội thất, nhưng không thể vận chuyển bất cứ thứ gì. Bởi các cảng ở Long Beach (California) và toàn thế giới đang hoàn toàn tắc nghẽn”.

Bên cạnh những khó khăn về giao thông, các khu công nghiệp ở miền nam đang chậm chạp hồi phục sau tình trạng đóng cửa và thực hiện ba tại chỗ. Mà hệ quả trực tiếp là việc sản xuất iPhone và giày Puma bị đình trệ và nền kinh tế đang thu hẹp với tốc độ kỷ lục. Đối với nhiều công ty, việc dỡ bỏ các hạn chế vào tháng Mười này là tin tốt đầu tiên họ nhận được trong nhiều tháng đóng băng liên tiếp.

Mặc khác Nike, Everlane và Walmart đã sẵn sàng hưởng lợi khi hoạt động sản xuất trở lại tại và xung quanh Thành phố Hồ Chí Minh. Chỉ trong vòng ba ngày ngắn ngủi, đã có 5.279 công ty đăng ký mở cửa trở lại.

ASRock, nhà cung cấp bo mạch chủ và máy chủ thuộc sở hữu của nhà lắp ráp iPhone Pegatron, cho biết họ đã chuyển một số đơn đặt hàng sang Trung Quốc và Đài Loan. ASRock đã có thể vào nhà máy để sắp xếp lại các chuyến hàng thành phẩm và bán thành phẩm đã thực hiện trước đó, nhưng họ khó lòng chuyển đơn đặt hàng trên trở lại Việt Nam, dù nhà thầu của họ đã lên kế hoạch tái sản xuất.

Nhà cung cấp Pou Chen của Adidas và Nike nói rằng họ đã có thể hoạt động trở lại tại Tp.HCM, với 56.000 công nhân. “Chúng tôi không kỳ vọng sẽ hoạt động trở lại hoàn toàn ngay từ đầu, mà việc sản xuất sẽ được phục hồi dần dần một cách chậm rãi” – một đại diện Pou Chen cho biết. Nhưng để trở lại làm việc, nhân viên của họ phải tiêm ít nhất một liều vaccine và sinh sống ở khu vực không có ổ dịch.

Nhiều đơn hàng bị chuyển về Trung Quốc trong đại dịch

Sự phục hồi này tại Việt Nam, nguồn cung cấp hàng đầu cho điện thoại và quần áo, là một tín hiệu khả quan và sẽ lan rộng khắp thế giới, đặc biệt là khi các công ty đa quốc gia hy vọng tăng cường năng lực sản xuất vào mùa lễ cuối năm.

Việc đóng cửa các khu công nghiệp phía nam trong thời gian qua đã ảnh hưởng đến Mỹ, thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam. Mức lo ngại về chuỗi cung ứng của Việt Nam đã được dấy lên hai lần vào tháng 8, lần đầu tiên tại một cuộc họp báo tại Nhà Trắng và sau đó là khi Phó Tổng thống Kamala Harris đến Hà Nội.

Phó tổng thống Mỹ thăm chính thức Việt Nam

Người mua hàng Mỹ từ các thương hiệu Crocs đến Hooker Furniture, Urban Outfitters nằm trong số những người bị ảnh hưởng lớn nhất sau khi đại dịch càn quét các khu công nghiệp. Giờ đây, các doanh nghiệp như công ty may mặc Everlane sẽ được hưởng lợi rất nhiều khi 4 nhà cung cấp lớn của họ đều hoạt động trở lại. 

Giám đốc chuỗi cung ứng Kimberley Smith cho biết: “Chúng tôi kỳ vọng vào tuần tới rằng các nhà máy sẽ hoạt động từ 10% – 60% công suất và cải thiện mỗi tuần”.

Tuy nhiên, khả năng phục hồi vẫn còn bấp bênh. Hàng ngàn người di cư thất nghiệp đã rời khỏi Tp.HCM ngay sau khi tình trạng khóa cửa giảm bớt vào thứ Sáu. Thành phố có 288.000 công nhân trong các khu công nghiệp trước khi di cư,  nhưng hiện nay chỉ còn khoảng 135.000 người. Bên cạnh tình trạng khan hiếm công nhân, ông Tuấn Chu, chuyên gia kinh tế tại Đại học RMIT Việt Nam, chỉ ra thêm một rủi ro khác về nguồn lao động. Đó là nguy cơ gia tăng các ca nhiễm virus do sự di cư ồ ạt về ở các tỉnh. Hơn nữa, khi trường học vẫn còn đóng cửa như hiện tại, khả năng công nhân quay lại nhà máy để làm việc là khá thấp.

Trong những năm gần đây, các nhà đầu tư đã rời bỏ Trung Quốc, chuyển các dây chuyền sản xuất vào Việt Nam, xu hướng này đã đảo ngược chút ít vào mùa hè, khi các khu công nghiệp đóng cửa. Các công ty cho biết họ đã chuyển hướng một số đơn đặt hàng trở lại Trung Quốc bao gồm ASRock, nhà sản xuất ghế lười Lovesac và thương hiệu quần áo bảo hộ Lakeland.

Cụ thể, 20% doanh nghiệp chuyển một số hoạt động sản xuất ra khỏi Việt Nam và 16% đang thảo luận về việc di dời. Chuỗi cung ứng đã bị đứt gãy bởi các biện pháp ngăn chặn COVID-19 cứng rắn của chính phủ. Tại Tp.HCM, nhiều công ty vẫn tiếp tục nghỉ việc dù số công nhân bị ảnh hưởng bởi đại dịch này đã giảm xuống còn 45.000 người. 

Chuỗi cung ứng đang dần khởi sắc

Dù vậy, vẫn có rất nhiều doanh nghiệp tin tưởng vào sự phục hồi nhanh chóng của chuỗi cung ứng Việt Nam. Makalot Industrial, nhà sản xuất hàng may mặc hàng đầu cho Gap và Walmart, nói rằng việc mở cửa trở lại các khu công nghiệp ở phía nam sẽ phụ thuộc vào tình hình tiêm chủng. Chỉ mới có 20% lực lượng lao động được tiêm vacxin đầy đủ, nhưng nhà máy của họ tại khu công nghiệp Hòa Phú, Vĩnh Long đang sản xuất ở mức 30% công suất với hy vọng sẽ vượt 80% công suất vào cuối tháng này. Công ty này cho biết, họ đã bắt đầu tuyển dụng công nhân một tháng trước với dự đoán rằng ngành sản xuất sẽ phục hồi và nhưng lao động sẽ thiếu hụt.

Với việc nới lỏng các hạn chế, nền kinh tế miền Nam đang trên đường hồi sinh. Ít nhất có ba nhà phân tích cho rằng điều tồi tệ nhất đã qua. Một số nhà đầu tư, chẳng hạn như Panasonic, đã sẵn sàng từ trước đó. Công ty Nhật Bản này cho hay COVID-19 không làm thay đổi kế hoạch ra mắt nhà máy quạt trần và quạt thông gió tại Bình Dương vào trung tuần tháng mười, tiếp tục củng cố sự chuyển hướng từ Thái Lan sang Việt Nam như một trung tâm thiết bị của Đông Nam Á.

Những công ty khác, chẳng hạn như Eclat Textile, nhà cung cấp chính cho Under Armour, Nike,… vẫn đang thận trọng. Ông Roger Lo, phó chủ tịch Eclat chia sẻ: “Trong vài tháng qua, mặc dù không hoàn toàn ngừng sản xuất nhưng chúng tôi đã phải giảm đáng kể sản lượng tại các nhà máy ở Việt Nam. Bây giờ chúng tôi thấy mọi thứ đang dần được cải thiện. Một trong những địa điểm sản xuất của chúng tôi đã nhận được sự chấp thuận để tăng sản lượng từ 30% trong giai đoạn ngừng hoạt động lên 60% bắt đầu từ tháng Mười”.

Tiến trình này phù hợp với kế hoạch trở lại theo từng giai đoạn tại Khu Công nghệ cao Sài Gòn. Tại đây, các nhà máy đã hoạt động ở mức 30% đến 50% công suất vào tháng trước, con số này sẽ tăng lên 60% đến 70% trong tháng này và cao hơn nữa vào tháng 11. Khu vực này chiếm gần một phần ba lượng hàng xuất khẩu của thành phố.

Nhiều ý kiến cho rằng Việt Nam vẫn hấp dẫn các nhà đầu tư dài hạn. Nhưng trong ngắn hạn, tốc độ phục hồi còn tùy thuộc vào cách chính phủ ứng biến với các diễn biến mới của đại dịch COVID-19.

Nguồn Nikkei