10 tháng điều chế vaccine Oxford/AstraZeneca (AZ) - Phần 1

Eiindustrial We
10 tháng điều chế vaccine Oxford/AstraZeneca (AZ) - Phần 1Vaccine Oxford/AstraZeneca (AZ) ra đời chỉ sau 10 tháng nghiên cứu, trong khi tiến trình bình thường mất đến 10 năm. Tuy nhiên, các nhà khoa học khẳng định không bỏ qua một bước nào trong suốt quá trình điều chế, thử nghiệm và sản xuất. Tuyên bố nghe có vẻ mâu thuẫn này khiến không ít người đặt câu hỏi: làm sao chắc chắn được rằng AZ có hiệu quả cao và an toàn khi thời gian sản xuất quá ngắn. Sự thật thì AZ được tạo ra như thế nào? Nhờ tư duy sắc bén, kế thừa thành tựu nghiên cứu đại dịch Ebola và virus gây cúm trên loài tinh tinh, cộng với một chút may mắn, các nhà khoa học đã điều chế thành công vaccine ngăn ngừa corona.

Nghiên cứu vaccine AZ đã bắt đầu từ nhiều năm trước

Hiểu lầm lớn nhất của công chúng là quá trình nghiên cứu vaccine chỉ bắt đầu khi đại dịch COVID-19 bùng phát. Thực chất, nó diễn ra sớm hơn rất nhiều.  Dịch Ebola hoành hành năm 2014 - 2016 đã gây nên thảm họa cho thế giới. Phản ứng quá chậm đã khiến 11.000 người tử vong. "Thế giới nên chuẩn bị tốt hơn" - Giáo sư Sarah Gilbert, “kiến trúc sư” của AZ, nói.   Nếu một đại dịch nữa bùng lên, chúng ta phải sẵn sàng kế hoạch đối phó. Các nhà nghiên cứu lập một danh sách những hiểm họa đã biết, đứng cuối là là "bệnh X" – cái tên bí hiểm dành cho một căn bệnh nhiễm trùng mới toanh khiến thế giới bất ngờ. Viện Jenner thuộc Đại học Oxford - cái nôi của nhiều chuyên gia hàng đầu thế giới - đã thiết kế chiến lược đánh bại kẻ thù chưa có tên ấy. Giáo sư Gilbert nói: "Chúng tôi đã lên kế hoạch để tiêm vaccine cho mọi người trong thời gian ngắn nhất có thể. Mặc dù kế hoạch vẫn chưa hoàn thành, nhưng chúng tôi đã làm khá tốt".

Chìa khóa công nghệ của AZ

Trọng tâm trong kế hoạch này là một cuộc cách mạng vaccine kiểu "cắm là chạy" (plug and play), với 2 tiêu chí phù hợp để đối mặt với những điều không thể lường trước: nhanh và linh hoạt. Vaccine truyền thống – bao gồm những loại dùng cho chương trình tiêm chủng trẻ em - làm từ vi sinh vật đã chết hoặc suy yếu, hay một đoạn vật liệu di truyền có cấu trúc tương tự chúng - sau đó được tiêm vào cơ thể. Nhưng loại vaccine này rất khó phát triển. Thay vào đó, Đại học Oxford đã điều chế ra vaccine ChAdOx1 – viết tắt của "Chimpanzee Adenovirus Oxford 1’’ Các nhà khoa học đã sử dụng một loại virus gây cảm lạnh phổ biến ở tinh tinh, biến đổi nó để trở thành một khối vaccine có thể chống lại hầu hết mọi mầm bệnh. Trước khi COVID-19 bùng phát, 330 người đã được tiêm vaccine ChAdOx1 để phòng ngừa nhiều loại bệnh - từ cúm đến sốt Zika, ung thư tuyến tiền liệt và bệnh Chikungunya. Virus từ tinh tinh đã được biến đổi gene, vì vậy nó sẽ không gây bệnh trên cơ thể người. Bộ mã di truyền của loài virus này có thể sửa đổi thành đoạn gene mã hóa, kích hoạt hệ thống miễn dịch tạo ra kháng thể chống lại bất cứ tác nhân gây bệnh nào. Thành phẩm này được xem là kháng nguyên. ChAdOx1 về bản chất là một người đưa thư tinh vi có kích thước siêu nhỏ. Tất cả những gì các nhà khoa học phải làm là thay đổi bao thư. Giáo sư Gilbert nói: "Chúng tôi chỉ thả nó vào rồi bỏ đi".

Ngày 1 tháng 1 năm 2020

Trong khi nhân loại còn đang say ngủ sau đêm giao thừa, Giáo sư Gilbert đã chú ý đến báo cáo liên quan đến "viêm phổi do virus" ở Vũ Hán, Trung Quốc. Trong vòng hai tuần, các nhà khoa học đã xác định được tác hại của virus này và bắt đầu nghi ngờ nó có thể lây lan trong cộng đồng. Giáo sư Gilbert nói: "Chúng tôi đã lên kế hoạch, và chờ bệnh X xuất hiện. Tôi nghĩ đây có thể là nó". Tại thời điểm này, nhóm nghiên cứu vẫn chưa biết công việc của họ sẽ trở nên quan trọng như thế nào. Nó bắt đầu như một bài kiểm tra tốc độ nghiên cứu và chứng minh công nghệ ChAdOx1. Giáo sư Gilbert nói: "Tôi nghĩ đó có thể chỉ đang là một dự án, chúng tôi sẽ tiêm vaccine và virus sẽ bị đánh bại’’. Nhưng thực tế thì khác.

Trong rủi có may?

Nói ra thì nghe thật kỳ cục, nhưng may mắn là "thủ phạm" của đại dịch lần này là corona - chứ không phải một chủng virus khác.  Corona đã cố gắng "nhảy" từ động vật sang người 2 lần trong 20 năm qua, gây ra SARS năm 2002 và MERS năm 2012. Điều đó có nghĩa là các nhà khoa học đã biết bản chất sinh học, cách thức hoạt động và điểm yếu của nó – một loại "protein đột biến".
AZ, nghiên cứu
Các nhà khoa học đã hiểu khá rõ về virus corona trước khi đại dịch bùng phát.
Giáo sư Andrew Pollard của Đại học Oxford nhận định: "Chúng tôi có một khởi đầu thuận lợi". Protein đột biến chính là chìa khóa mà virus sử dụng để mở khóa cánh cửa xâm nhập vào tế bào cơ thể chúng ta. Nếu một loại vaccine có thể kích hoạt hệ thống miễn dịch để tấn công protein đột biến này, thì nhóm nghiên cứu biết rằng họ đã thành công. Kết quả là vaccine ChAdOx1 ra đời. Đội Oxford không cần phải bắt đầu lại từ đầu nữa. Giáo sư Pollard nói thêm: "Nếu đây là một loại virus hoàn toàn chưa được biết đến, thì chúng tôi đã ở một xuất phát điểm rất khác". Thêm một may mắn nữa là virus corona chỉ gây nhiễm trùng ngắn hạn - nghĩa là cơ thể có khả năng đánh bại virus và vaccine chỉ cần khai thác quá trình tự nhiên đó. Nếu đó là một bệnh nhiễm trùng lâu dài hoặc mãn tính mà cơ thể không thể đánh bại - như HIV - thì không thể chắc chắn rằng vaccine có thể phát huy tác dụng. Vào ngày 11 tháng 1 năm 2020, các nhà khoa học Trung Quốc đã công bố mã di truyền đầy đủ của virus corona. Nhóm nghiên cứu Oxford đã có mọi thứ họ cần để điều chế vaccine COVID-19. Tất cả những gì họ phải làm là lấy một đoạn S-protein trên gai của corona và tích hợp nó vào ChAdOx1. Họ đã đi đúng hướng.

(còn tiếp)

Tuyết Anh

Theo BBC

Có thể bạn quan tâm: Phần 2

COVID-19 tái bùng phát tại Ấn Độ và Việt Nam, các nhà máy quốc tế có quay lại Trung Quốc?

Vượt khó thời COVID: 9 chiến lược chuỗi cung ứng hiệu quả

 

Nội dung khác

Đừng tự nhận mình là Gen Z nếu năm 2021 rồi mà bạn còn đặt password “phèn” thế này!

Một nghiên cứu vừa tiết lộ danh sách những mật khẩu (password) phổ biến nhất năm 2020 – đa số đều...

Giảm rủi ro trong chuỗi cung ứng dược phẩm toàn cầu

Giảm rủi ro trong chuỗi cung ứng dược phẩm toàn cầu Với tính phức tạp ngày càng cao của các chuỗi...